Anal Fistül Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
Anal fistül (makat fistülü), makat kanalının iç kısmı ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan, normalde bulunmaması gereken bir bağlantı veya tüneldir. Genellikle makat çevresindeki bezlerin enfeksiyonu ve anal apse gelişimi sonrasında ortaya çıkar.
Anal fistül belirtileri arasında makat çevresinde tekrarlayan akıntı, şişlik, ağrı, ciltte tahriş ve zaman zaman kanama bulunabilir. Hastalık bazı dönemlerde hafif şikâyetlerle seyrederken tekrarlayan enfeksiyon ve apse oluşumuna da neden olabilir.
Anal fistül tedavisi, fistül kanalının yapısına, makat kaslarıyla ilişkisine ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Fistülotomi, seton uygulaması ve sfinkter koruyucu yöntemler tedavi seçenekleri arasındadır. Uygun hastalarda lazer destekli minimal invaziv girişimler de değerlendirilebilir.
Sayfa İçeriği
01. Anal Fistül (Makat Fistülü) Nedir?
Anal fistül, makat kanalının iç yüzeyi ile makat çevresindeki deri arasında gelişen anormal bir kanal oluşumudur. Halk arasında makat fistülü olarak da adlandırılır.
Fistül kanalı çoğunlukla daha önce geçirilmiş bir anal apseyle ilişkilidir. Apse boşaldıktan veya tedavi edildikten sonra enfeksiyonun oluşturduğu kanal bazı hastalarda açık kalabilir.
Bu kanal aracılığıyla makat çevresindeki cilde iltihaplı sıvı veya farklı özelliklerde akıntı gelebilir.
Anal fistül hastalığında şikâyetler dönem dönem azalabilir. Ancak akıntının geçici olarak durması, fistül kanalının tamamen iyileştiği anlamına gelmez.
Anal Fistül Nerede Oluşur?
Anal fistül genellikle makat kanalından başlayarak makat çevresindeki cilde uzanır.
Kanalın izlediği yol ve makatın dışkı kontrolünü sağlayan kaslarla ilişkisi hastadan hastaya değişebilir.
Bu anatomik farklılıklar, uygulanacak tedavi yönteminin belirlenmesinde önemlidir.
02. Anal Fistül Neden Oluşur?
Anal fistülün en sık nedeni, makat kanalındaki küçük bezlerin enfekte olması sonucunda gelişen anal apsedir.
Enfeksiyon nedeniyle oluşan apse, makat çevresindeki dokulara doğru ilerleyebilir. Apse boşaldıktan sonra bazı hastalarda makat kanalıyla cilt arasında kalıcı bir bağlantı oluşur.
Bu durum anal fistül gelişimine neden olabilir.
Anal Fistül Oluşumuyla İlişkili Durumlar
- Anal apse: Anal fistüllerin en sık ilişkili olduğu durumlardan biridir.
- Crohn hastalığı: Bağırsakta kronik iltihaplanmaya neden olan bu hastalık, makat çevresinde fistül gelişimine yol açabilir.
- Geçirilmiş cerrahi girişimler veya travma: Bazı hastalarda fistül oluşumuyla ilişkili olabilir.
- Bazı enfeksiyonlar: Tüberküloz gibi daha nadir enfeksiyonlar fistül gelişimine neden olabilir.
- Radyoterapi veya diğer nadir hastalıklar: Bazı özel durumlarda fistül oluşumuna katkıda bulunabilir.
Her anal fistül aynı nedene bağlı gelişmez. Özellikle tekrarlayan veya karmaşık fistüllerde altta yatan hastalıkların değerlendirilmesi gerekebilir.
03. Anal Fistül Belirtileri Nelerdir?
Anal fistül belirtileri, fistül kanalının yapısına, akıntının devam edip etmediğine ve aktif enfeksiyon bulunmasına göre değişebilir.
En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Makattan veya makat çevresinden akıntı: İltihaplı, sarımsı veya kanla karışık akıntı görülebilir.
- Makatta ağrı: Özellikle enfeksiyon veya apse geliştiğinde artabilir.
- Makat çevresinde şişlik: Tekrarlayan şişlik ve hassasiyet oluşabilir.
- Ciltte tahriş ve kaşıntı: Sürekli akıntıya bağlı gelişebilir.
- Tekrarlayan apse: Aynı bölgede yeniden iltihap birikmesi görülebilir.
- Kanama: Fistül ağzından veya çevresindeki tahriş olmuş dokudan hafif kanama olabilir.
- Ateş ve halsizlik: Aktif enfeksiyon veya apse durumunda ortaya çıkabilir.
Anal Fistül Akıntısı Nasıl Olur?
Anal fistülde akıntı genellikle makat çevresindeki küçük bir cilt açıklığından gelir.
Akıntının miktarı ve rengi değişebilir. Bazı hastalarda sürekli nemlenme görülürken bazı kişilerde akıntı aralıklı olarak ortaya çıkar.
Akıntının azalması veya geçici olarak kesilmesi hastalığın tamamen iyileştiğini göstermez.
Anal Fistül Ağrı Yapar mı?
Anal fistül her zaman şiddetli ağrıya neden olmaz.
Fistül kanalı açık olduğunda ve akıntı dışarıya boşalabildiğinde ağrı daha hafif olabilir. Ancak kanalın tıkanması ve yeniden apse gelişmesi durumunda ağrı belirgin şekilde artabilir.
Özellikle ateşle birlikte gelişen ağrılı şişlik, gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir.
04. Anal Fistül Çeşitleri Nelerdir?
Anal fistül çeşitleri, fistül kanalının makat kaslarıyla ilişkisine göre sınıflandırılır.
Bu sınıflandırma, tedavi sırasında dışkı kontrolünü sağlayan kasların korunması açısından önem taşır.
İntersfinkterik Fistül
Fistül kanalı, iç ve dış anal sfinkter kasları arasındaki alanda ilerler.
Anal fistüllerin sık görülen anatomik tiplerinden biridir.
Transsfinkterik Fistül
Fistül kanalı, dış anal sfinkter kasının bir bölümünden geçerek makat çevresindeki cilde ulaşır.
Tedavi planlanırken kanalın ne kadar sfinkter kası içerdiği değerlendirilir.
Suprasfinkterik Fistül
Fistül kanalı, sfinkter kaslarının daha üst seviyelerinden dolaşarak ilerler.
Anatomik yapısı nedeniyle tedavi planlaması daha karmaşık olabilir.
Ekstrasfinkterik Fistül
Fistül kanalı, anal sfinkter mekanizmasının dışından ilerleyerek rektum ile cilt arasında bağlantı oluşturabilir.
Daha nadir görülür ve altta yatan farklı nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir.
Basit ve Kompleks Anal Fistül Arasındaki Fark
Anal fistüller ayrıca basit ve kompleks olarak değerlendirilebilir.
Basit fistüller, genellikle sınırlı kas tutulumu bulunan ve ek risk faktörleri taşımayan fistüllerdir.
Kompleks fistüller ise daha fazla sfinkter kasını içeren, dallanan, tekrarlayan veya Crohn hastalığı gibi durumlarla ilişkili fistülleri kapsayabilir.
Tedavi yönteminin seçilmesinde yalnızca fistülün adı değil, anatomik yapısı ve dışkı kontrolüne ilişkin riskler de dikkate alınır.
05. Anal Fistül Nasıl Teşhis Edilir?
Anal fistül tanısı, hastanın şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve genel cerrahi uzmanı tarafından yapılan makat bölgesi muayenesiyle konulabilir.
Muayene sırasında makat çevresindeki fistül ağzı, akıntı, şişlik ve önceki apse izleri değerlendirilir.
Bazı hastalarda fistül kanalının yapısını belirlemek için ek incelemeler gerekebilir.
Anal Fistül Tanısında MR Gerekir mi?
Her anal fistül hastasında manyetik rezonans görüntüleme (MR) gerekli değildir.
Ancak kompleks, tekrarlayan veya anatomik yapısı muayeneyle yeterince anlaşılamayan fistüllerde pelvik MR, fistül kanalının ve olası yan uzantıların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Endoanal Ultrasonografi Nedir?
Endoanal ultrasonografi, makat kanalı ve çevresindeki dokuların ultrason yöntemiyle değerlendirilmesidir.
Uygun hastalarda fistül kanalının sfinkter kaslarıyla ilişkisini belirlemek amacıyla kullanılabilir.
Anal Fistül Muayenesi Neden Önemlidir?
Fistül kanalının yanlış değerlendirilmesi, hastalığın devam etmesine veya tedavi sırasında sfinkter kaslarının gereğinden fazla etkilenmesine neden olabilir.
Bu nedenle tedavi öncesinde fistülün anatomik yapısının mümkün olduğunca doğru belirlenmesi önemlidir.
06. Anal Fistül ile Anal Apse Arasındaki Fark Nedir?
Anal apse, makat çevresindeki dokularda iltihap birikmesidir. Anal fistül ise makat kanalı ile cilt arasında gelişen anormal bağlantıdır.
Bu iki hastalık sıklıkla birbiriyle ilişkilidir ancak aynı durum değildir.
Anal Apse Belirtileri
Anal apsede genellikle ani başlayan ağrı, şişlik, kızarıklık ve hassasiyet görülür.
Bazı hastalarda ateş ve genel durum bozukluğu gelişebilir.
Akut anal apsenin temel tedavisi çoğunlukla iltihabın uygun şekilde boşaltılmasıdır.
Anal Apse Sonrasında Fistül Oluşur mu?
Evet. Anal apse geçiren bazı hastalarda daha sonra anal fistül gelişebilir.
Ancak her anal apse mutlaka fistüle dönüşmez.
Apse tedavisi sonrasında devam eden veya tekrarlayan akıntı, şişlik ve ağrı gibi belirtiler anal fistül açısından değerlendirilmelidir.
Önemli: Aktif anal apse varlığında tedavinin geciktirilmesi enfeksiyonun ilerlemesine neden olabilir.
07. Anal Fistül Tedavisi Nasıl Yapılır?
Anal fistül tedavisi, fistül kanalının kapatılmasını veya ortadan kaldırılmasını ve mümkün olduğunca anal sfinkter kaslarının korunmasını amaçlar.
Tedavi yöntemi fistülün anatomik yapısına, daha önce uygulanmış girişimlere ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Anal fistüllerin çoğunda kalıcı iyileşme için girişimsel tedavi gerekir.
Anal Fistül Tedavisinde Kullanılan Yöntemler
Fistülotomi: Uygun, sınırlı sfinkter tutulumu bulunan fistüllerde kanalın açılarak iyileşmeye bırakılmasıdır.
Seton uygulaması: Fistül kanalından geçirilen özel bir materyalle drenajın sürdürülmesi veya aşamalı tedavinin planlanması amaçlanabilir.
LIFT yöntemi: İntersfinkterik fistül kanalının bağlanmasına dayanan sfinkter koruyucu cerrahi yöntemlerden biridir.
Endorektal ilerletme flebi: Fistülün iç açıklığının uygun doku kullanılarak kapatılmasını amaçlayan cerrahi yöntemdir.
Lazer destekli fistül tedavisi: Seçilmiş hastalarda fistül kanalının içeriden lazer enerjisiyle tedavi edilmesini amaçlayan minimal invaziv girişimdir.
Tedavi yöntemlerinin başarı ve tekrarlama sonuçları farklılık gösterebilir. Her yöntem her fistül tipi için uygun değildir.
08. Anal Fistül Ameliyatsız Tedavi Edilebilir mi?
Anal fistülün tamamen ameliyatsız, yalnızca ilaç veya krem kullanılarak kalıcı şekilde iyileşmesi çoğu hastada beklenmez.
Ancak uygun vakalarda klasik fistülotomiye alternatif olarak sfinkter koruyucu ve minimal invaziv girişimler değerlendirilebilir.
Bu yöntemler arasında lazer destekli fistül kapatma teknikleri ve bazı endoskopik girişimler bulunmaktadır.
Lazerle Anal Fistül Tedavisi Nedir?
Lazer destekli anal fistül tedavisinde fistül kanalı uygun şekilde hazırlanır ve lazer enerjisiyle kanalın içeriden tedavi edilmesi hedeflenir.
Bu yöntem, seçilmiş hastalarda sfinkter kaslarına daha sınırlı müdahale edilmesini amaçlar.
Ancak lazer tedavisi de tıbbi girişimdir; bazı uygulamalarda ameliyathane koşulları ve anestezi gerekebilir.
Lazer Tedavisi Her Fistüle Uygulanabilir mi?
Hayır. Fistül kanalının uzunluğu, dallanma yapısı, aktif apse varlığı ve önceki tedaviler lazer yönteminin uygunluğunu etkileyebilir.
Lazer tedavisi her hastada kesin iyileşme sağlamaz. Tekrarlama veya ek girişim gereksinimi oluşabilir.
Antibiyotik Anal Fistülü İyileştirir mi?
Antibiyotikler belirli enfeksiyon durumlarında veya özel hasta gruplarında tedavinin bir parçası olabilir.
Ancak sıradan kriptoglandüler anal fistüllerde antibiyotik kullanımı tek başına fistül kanalını kalıcı olarak ortadan kaldırmaz.
Crohn hastalığıyla ilişkili fistüllerde ise ilaç tedavileri daha önemli bir rol oynayabilir ve farklı uzmanlık alanlarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir.
09. Anal Fistül Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Anal fistüllerin çoğunda kalıcı tedavi için cerrahi veya girişimsel bir işlem gerekir.
Ancak uygulanacak yöntemin mutlaka geniş doku kesisi içermesi gerekmez.
Cerrahi Tedavi Seçimini Etkileyen Durumlar
- Fistül kanalının sfinkter kaslarıyla ilişkisi
- Fistülün basit veya kompleks olması
- Tekrarlayan enfeksiyon veya apse gelişimi
- Birden fazla fistül kanalı bulunması
- Daha önce uygulanan tedaviler
- Crohn hastalığı gibi eşlik eden durumlar
- Hastanın dışkı kontrolü açısından mevcut riskleri
Anal Fistül Tedavisinde Sfinkter Kasları Neden Korunmalıdır?
Anal sfinkter kasları, gaz ve dışkı kontrolünde görev alır.
Fistül tedavisinde bu kasların gereğinden fazla etkilenmesi, dışkı veya gaz kontrolüyle ilgili sorunlara neden olabilir.
Bu nedenle özellikle kompleks fistüllerde sfinkter koruyucu yöntemler önem kazanır.
En uygun tedavi, fistülün iyileşme olasılığı ile sfinkter fonksiyonlarının korunması arasındaki denge gözetilerek belirlenmelidir.
10. Anal Fistül Kendiliğinden Geçer mi, Tekrarlar mı?
Anal fistül çoğu hastada kendiliğinden kalıcı olarak iyileşmez. Akıntının azalması veya fistül ağzının geçici olarak kapanması, hastalığın tamamen ortadan kalktığını göstermez.
Fistül kanalı açık kaldığında tekrarlayan akıntı, enfeksiyon ve apse gelişebilir.
Anal Fistül Tedavi Sonrasında Tekrarlar mı?
Evet. Anal fistül tedavi sonrasında tekrarlayabilir.
Tekrarlama olasılığı fistülün anatomik yapısına, uygulanan tedaviye, önceki girişimlere ve altta yatan hastalıklara göre değişir.
Özellikle kompleks veya Crohn hastalığıyla ilişkili fistüllerde tedavi ve takip süreci daha uzun olabilir.
Tekrarlayan Anal Fistülde Ne Yapılmalı?
Tekrarlayan anal fistüllerde öncelikle fistül kanalının ve olası yan uzantıların yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Gerekli görüldüğünde pelvik MR gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
Tedavi planı önceki girişimler ve sfinkter fonksiyonları dikkate alınarak oluşturulmalıdır.
11. Anal Fistül Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Anal fistül çoğunlukla iyi huylu bir hastalıktır ancak tekrarlayan enfeksiyon ve apseye neden olabilir. Uzun süre devam eden veya tekrarlayan fistüllerin değerlendirilmesi önemlidir.
Fistül ağzı geçici olarak kapanabilir ancak bu durum kanalın tamamen iyileştiğini göstermez. Anal fistüllerin çoğunda kalıcı iyileşme için girişim gerekir.
Hayır. Hemoroid, makat bölgesindeki damar yastıkçıklarının büyümesi veya sarkmasıyla ilişkilidir. Anal fistül ise makat kanalı ile cilt arasında oluşan anormal bir kanaldır.
Hayır. Kıl dönmesi genellikle kuyruk sokumu bölgesindeki pilonidal sinüs hastalığıdır. Anal fistül ise makat kanalıyla bağlantılı bir kanal oluşumudur. Bazı durumlarda ayırıcı tanı için muayene gerekir.
Evet. Özellikle fistül kanalının tıkanması veya apse gelişmesi durumunda ağrı belirginleşebilir. Bazı hastalarda ise yalnızca akıntı görülebilir.
Klasik geniş cerrahi kesilere alternatif minimal invaziv yöntemler bazı hastalarda uygulanabilir. Ancak bu yöntemler de girişimsel işlemlerdir ve her fistül için uygun değildir.
Seçilmiş hastalarda lazer destekli fistül tedavisi değerlendirilebilir. Başarı ve tekrarlama sonuçları fistülün yapısına ve kullanılan tekniğe göre değişir.
Her hastada MR gerekli değildir. Kompleks, tekrarlayan veya anatomik yapısı net belirlenemeyen fistüllerde pelvik MR önerilebilir.
İşlem ve iyileşme süreleri uygulanan yönteme, fistülün karmaşıklığına ve hastanın durumuna göre değişir. Bazı hastalarda aşamalı tedavi ve uzun süreli takip gerekebilir.
Evet. Anal fistül tedavi sonrasında tekrarlayabilir. Tekrarlama olasılığı fistülün özelliklerine ve uygulanan yönteme bağlıdır.
Anal fistülün tanı ve tedavisi için genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Kolorektal cerrahi ve proktoloji alanında çalışan hekimler de bu hastalıkların değerlendirilmesiyle ilgilenir.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, muayene veya kişiye özel tedavi önerisinin yerine geçmez. Makat çevresinde akıntı, tekrarlayan şişlik, ağrı veya apse belirtileri bulunan kişilerin genel cerrahi uzmanına başvurması gerekir.
Anal Fistül Tedavisinde Minimal İnvaziv Yöntemler
Anal fistül tedavisinde her hastaya aynı cerrahi yöntem uygulanmaz. Fistül kanalının yapısına ve makat kaslarıyla ilişkisine göre lazer destekli anal fistül tedavisi gibi minimal invaziv ve sfinkter koruyucu yöntemler uygun hastalarda değerlendirilebilir.
Bu yöntemler, fistül kanalının tedavi edilmesini ve dışkı kontrolünde görevli kasların mümkün olduğunca korunmasını amaçlar. Tedavi süreci hastalığın özelliklerine göre planlanır; bazı vakalarda aşamalı cerrahi girişimler gerekebilir.
Op. Dr. Orçun Oral Şentürk
Genel Cerrahi Uzmanı · Çapa, İstanbul
Tıbbi Kaynaklar: ASCRS – Abscess and Fistula · NHS – Anal Fistula Treatment · Cleveland Clinic – Anal Fistula